☢️เปโตรดอลลาร์ อิรัก และสงคราม:

โครงสร้างอำนาจของเงินโลกที่ซ่อนอยู่หลังเหตุผลอย่างเป็นทางการ

ที่มาแนวคิดและการเรียบเรียงเนื้อหา
อ้างอิงและเรียบเรียงจากโพสต์ของ สมนึก ไรท์ ชิฟท์
และแนวคิดจากหนังสือ Broken Money ของ Lyn Alden

⸻

1. เปโตรดอลลาร์คืออะไร และทำไมจึงสำคัญต่อโลก

หลังปี ค.ศ. 1971 สหรัฐอเมริกายุติการผูกค่าเงินดอลลาร์กับทองคำ (Nixon Shock) ทำให้เงินดอลลาร์กลายเป็น fiat currency เต็มรูปแบบ
คำถามสำคัญคือ:

“อะไรทำให้ดอลลาร์ยังคงเป็นแกนกลางของระบบการเงินโลก?”

คำตอบหนึ่งที่นักเศรษฐศาสตร์การเมืองจำนวนมากเสนอคือ ระบบเปโตรดอลลาร์ (Petrodollar System)
ซึ่งหมายถึงการที่ น้ำมันในตลาดโลกซื้อขายด้วยเงินดอลลาร์เป็นหลัก ส่งผลให้ประเทศต่าง ๆ ต้องถือดอลลาร์เป็นทุนสำรอง (IMF; Eichengreen, 2011)

กลไกนี้ทำให้:
• ความต้องการดอลลาร์เกิดขึ้น โดยอัตโนมัติ
• สหรัฐสามารถขาดดุลการค้าและงบประมาณได้ยาวนาน
• ดอลลาร์ทำหน้าที่เป็น “สกุลเงินสำรองโลกโดยพฤตินัย”

(Lyn Alden, Broken Money; BIS Reports)

⸻

2. อิรัก ยูโร และจุดเริ่มต้นของความตึงเครียด

ปลายทศวรรษ 1990 รัฐบาลอิรักภายใต้ Saddam Hussein
ประกาศขายน้ำมันภายใต้โครงการ Oil-for-Food ด้วย สกุลเงินยูโร แทนดอลลาร์ (UN Documents, 2000)

ในเชิงเศรษฐศาสตร์:
• การกระทำนี้ ไม่ใช่เรื่องใหญ่ในเชิงปริมาณ
• แต่มีนัยยะเชิง “สัญลักษณ์ทางโครงสร้างอำนาจ”

นักวิชาการบางส่วนมองว่า

หากประเทศผู้ผลิตน้ำมันรายใหญ่ เลิกใช้ดอลลาร์เป็นแบบอย่าง
จะกระทบ “สถานะความจำเป็น” ของดอลลาร์ในระบบโลก
(Clark, 2005; Hudson, 2003)

⸻

3. 9/11, อาวุธทำลายล้างสูง และเหตุผลอย่างเป็นทางการ

หลังเหตุการณ์ September 11 attacks
รัฐบาลสหรัฐอ้างเหตุผลหลักในการบุกอิรักว่า:
1. อิรักครอบครองอาวุธทำลายล้างสูง (WMD)
2. มีความเชื่อมโยงกับเครือข่ายก่อการร้าย

แต่ภายหลัง:
• ไม่พบหลักฐาน WMD (Iraq Survey Group Report, 2004)
• ความเชื่อมโยงกับ 9/11 ไม่ได้รับการยืนยัน (9/11 Commission Report)

Ron Paul
ซึ่งเป็นสมาชิกสภาคองเกรสในขณะนั้น
กล่าวในปี 2006 ว่า เหตุผลที่ใช้สร้างความชอบธรรมต่อสาธารณะ ไม่ตรงกับข้อเท็จจริงที่ปรากฏภายหลัง
(บันทึกสุนทรพจน์ในสภาคองเกรส สหรัฐฯ)

⸻

4. เปโตรดอลลาร์: เหตุผลเดียว หรือเพียงหนึ่งในหลายปัจจัย?

งานวิชาการกระแสหลัก ไม่ยืนยัน ว่า

“สงครามอิรัก = สงครามปกป้องดอลลาร์”

แต่ยอมรับว่า:
• เงิน น้ำมัน และอำนาจทางการเงิน เป็นปัจจัยเชิงโครงสร้าง
• นโยบายต่างประเทศไม่เคยขับเคลื่อนด้วยเหตุผลเดียว

นักวิชาการด้าน International Political Economy (IPE) มองว่า:
• ความมั่นคงด้านพลังงาน
• สถานะสกุลเงินสำรอง
• อิทธิพลทางภูมิรัฐศาสตร์
ล้วน ซ้อนทับกัน (Strange, 1988; Tooze, 2018)

⸻

5. หลังสงคราม: สิ่งที่เกิดขึ้นจริง

หลังการโค่นล้มรัฐบาลอิรัก:
• การซื้อขายน้ำมัน กลับมาใช้ดอลลาร์
• ระบบการเงินโลกไม่ได้เปลี่ยนแกน
• ดอลลาร์ยังคงเป็นสกุลเงินหลัก

ข้อสังเกตนี้ทำให้:
• ฝ่ายหนึ่งมองว่า “นี่คือหลักฐาน”
• อีกฝ่ายมองว่า “เป็นเพียงความบังเอิญเชิงโครงสร้าง”

ซึ่งยังเป็น ข้อถกเถียงที่เปิดอยู่

⸻

6. บทสรุปเชิงวิชาการ

สิ่งที่กล่าวได้อย่างรอบคอบคือ:
1. เปโตรดอลลาร์ มีบทบาทจริง ต่อเสถียรภาพดอลลาร์
2. การท้าทายระบบเงิน มักสร้างแรงต้านทางการเมือง
3. สงครามอิรัก ไม่สามารถอธิบายด้วยปัจจัยเดียว
4. การตั้งคำถามต่อ “เรื่องเล่าทางการ” เป็นหน้าที่ของสังคมประชาธิปไตย

ดังที่ Broken Money เสนอไว้ว่า

ระบบเงินไม่ใช่เพียงเครื่องมือแลกเปลี่ยน
แต่คือ “โครงสร้างอำนาจที่มองไม่เห็น”

⸻

หมายเหตุ

บทความนี้
• ให้เครดิตแนวคิดจากโพสต์ต้นทางของ สมนึก ไรท์ ชิฟท์
• อ้างอิงงานวิชาการ เศรษฐศาสตร์การเมือง และเอกสารทางประวัติศาสตร์
• ไม่ได้สรุปว่าสมมติฐานใด “ถูกหรือผิดเด็ดขาด”
แต่เปิดพื้นที่ให้ผู้อ่าน คิดเชิงโครงสร้างอย่างมีเหตุผล

⸻

7. กลไกที่แท้จริงของ “เปโตรดอลลาร์” (ไม่ใช่แค่ขายน้ำมันเป็น USD)

หลายคนเข้าใจเปโตรดอลลาร์แบบผิวเผินว่า

“แค่น้ำมันต้องซื้อขายด้วยดอลลาร์”

แต่ในเชิงระบบจริง กลไกทำงานเป็น ห่วงโซ่ 5 ชั้น

(1) Oil Pricing Layer

น้ำมันถูกตั้งราคาเป็นดอลลาร์ → ผู้ซื้อต้องมี USD (IMF, 2015)

(2) Reserve Accumulation

ประเทศผู้นำเข้าน้ำมันต้องถือ USD เป็นทุนสำรอง → ธนาคารกลางทั่วโลกถือ US Treasuries (BIS Annual Report)

(3) Recycling Mechanism

ประเทศผู้ส่งออกน้ำมัน (เช่น ซาอุฯ) นำ USD ส่วนเกิน
→ กลับไปลงทุนในพันธบัตรสหรัฐ / สินทรัพย์ดอลลาร์
เรียกว่า Petrodollar Recycling (McKinnon, 1979)

(4) Fiscal Privilege

สหรัฐสามารถ:
• ขาดดุลการค้า
• ขาดดุลงบประมาณ
โดยไม่ล่มแบบประเทศอื่น
นี่คือ Exorbitant Privilege (Giscard d’Estaing)

(5) Geopolitical Feedback Loop

เมื่อเงิน = อำนาจ
การท้าทายระบบเงิน → กลายเป็นประเด็นความมั่นคง
(Tooze, Crashed)

⸻

8. ทำไม “การขายน้ำมันเป็นยูโร” ถึงถูกมองว่าอันตราย

ในเชิงตัวเลข
• ปริมาณน้ำมันของอิรัก ไม่พอจะโค่นดอลลาร์

แต่ในเชิงระบบ:
• เงินสำรองโลก = เรื่อง “ความคาดหวังร่วม” (Collective Belief)
• หากเกิด precedent → ประเทศอื่นอาจ “กล้าทำตาม”

นี่คือสิ่งที่นักเศรษฐศาสตร์เรียกว่า

Network Effect ของเงิน
(Eichengreen, 2011)

เงินไม่ได้ล่มเพราะปริมาณ
แต่ล่มเพราะ ความเชื่อเปลี่ยน

⸻

9. อิรัก: จุดตัดของเงิน–พลังงาน–การเมือง

หลังปี 2000:
• อิรักขายน้ำมันเป็นยูโร (UN Oil-for-Food Programme)
• เวเนซุเอลา รัสเซีย อิหร่าน เริ่ม “พูดถึง” ทางเลือก
• ยูโรเพิ่งเกิดใหม่ (1999) และกำลังแข็งค่า

ในสายตานักวิเคราะห์สาย IPE
นี่คือ ช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อ (Critical Juncture)
(Pierson, 2004)

⸻

10. 9/11 ในฐานะ “Narrative Accelerator”

เชิงวิชาการต้องแยก 2 เรื่องออกจากกัน:

สิ่งที่ พิสูจน์ได้
• ไม่มี WMD ในอิรัก (ISG Report)
• ไม่มีหลักฐานอิรักเกี่ยวข้อง 9/11 (9/11 Commission)

สิ่งที่ อธิบายเชิงโครงสร้าง
• เหตุการณ์ 9/11 ทำให้:
• สาธารณชนยอมรับสงคราม
• สภาคองเกรสให้อำนาจฝ่ายบริหาร
• การตัดสินใจเชิงภูมิรัฐศาสตร์ “เร็วและแรงขึ้น”

นักประวัติศาสตร์เรียกสิ่งนี้ว่า

Shock Utilization
(Naomi Klein, Shock Doctrine)

⸻

11. คำกล่าวของ Ron Paul และ “สิ่งที่พูดไม่ได้ในเวลานั้น”

Ron Paul
กล่าวในสภาคองเกรส ปี 2006 โดยตั้งข้อสังเกตว่า
เหตุผลที่ใช้ชี้แจงต่อสาธารณะ ไม่ตรงกับข้อเท็จจริงภายหลัง

ประเด็นสำคัญไม่ใช่ “เขาพูดถูกหรือผิด”
แต่คือ:
• กรอบการถกเถียงในเวลานั้นแคบมาก
• เรื่องเงินและดอลลาร์ แทบไม่ถูกพูดในที่สาธารณะ

⸻

12. แล้วสหรัฐ “บุกอิรักเพราะดอลลาร์” จริงไหม?

คำตอบเชิงวิชาการคือ:

❌ ไม่สามารถสรุปแบบเส้นตรง
✅ แต่ละเลยปัจจัยนี้ไม่ได้

กรอบที่แม่นยำกว่า:
• เงิน = โครงสร้างรองรับอำนาจ
• สงคราม = การตัดสินใจหลายมิติ
• เปโตรดอลลาร์ = หนึ่งในเสาหลักที่ไม่อยากให้สั่น

(Strange, States and Markets)

⸻

13. ทำไมประเด็นนี้กลับมาสำคัญอีกครั้งในปัจจุบัน

เพราะวันนี้:
• BRICS พูดเรื่องสกุลเงินทางเลือก
• ซาอุฯ เปิดรับการขายน้ำมันนอก USD
• ระบบการเงินโลกเริ่ม “แตกเป็นหลายขั้ว”

ซึ่งสอดคล้องกับสิ่งที่ Broken Money ชี้ว่า

ระบบเงินทุกยุคจะเสื่อม
เมื่อ “ต้นทุนของการรักษาความเชื่อ” สูงเกินไป

⸻

14. บทสรุปเชิงโครงสร้าง

บทเรียนจากอิรักไม่ใช่:

“ใครร้าย ใครดี”

แต่คือ:
1. เงินคือโครงสร้างอำนาจ
2. พลังงานคือเส้นเลือดของระบบ
3. สงครามมักเกิดตรงรอยต่อของทั้งสอง
4. เรื่องเล่าที่สาธารณะได้ยิน มักเป็น “ชั้นนอก”

#Siamstr #nostr #bitcoin #BTC