Kto wynalazł telefon - Bell czy Meucci? Odpowiedzi dużych modeli językowych różnią się w zależności od języka zapytania, nawet jeśli pytanie dotyczy tego samego zagadnienia. Rozpoznanie “wewnątrzjęzykowej przewagi” danych postaci względem innych pozwoliło autorom omawianej pracy opisać LLM-y jako przestrzenie, w których ujawniać się mogą narodowe “miejsca pamięci” (w myśl koncepcji Pierre’a Nory).

Banalny nacjonalizm i duże modele językowe jako miejsca pamięci
https://blog.humanistyka.dev/2026/06/banalny-nacjonalizm-i-duze-modele-jezykowe-jako-miejsca-pamieci

Badaczki z Uniwersytetu w Erfurcie zanalizowały opisy i komentarze pod popularnymi na TikToku krótkimi filmami "History POV", pokazującymi wybrane historyczne sceny z perspektywy pierwszoosobowej. Odwołując się do wydarzeń i postaci z przeszłości, te generowane maszynowo materiały mogą liczyć na milionowe zasięgi i duże zaangażowanie odbiorców, ponieważ przekazują "bezpośrednie doświadczenie", ignorując prawdziwy historyczny kontekst.

https://blog.humanistyka.dev/2026/06/pov-budzisz-sie-jako-jaskiniowiec-w-40-roku-pne-historia-na-tiktoku

Przypomniało mi się, że jak byłem mały, to po odkurzaniu mieszkania mama mówiła mi, żebym nie chował odkurzacza do szafy, bo "musi odpocząć". Podobnie jak komputer "musiał odpocząć" po zbyt długim graniu. Tramwaje i autobusy także "odpoczywają" w zajezdniach. W ostatnim przypadku na szczęście już nie tylko wymagamy, ale też płacimy, więc wydaje się, że etycznie to bardzo ok.

Ten wstrząsający tu i ówdzie wywiad z dr Dorotą Szybmorską (WSB Merito) linkuję w komentarzu.

Polecamy się na Patronite.

Instruktorka BHP w AI. „Jestem w stanie zakolegować się z niebiałkową inteligencją” (WYWIAD)
https://xyz.pl/etyka-ai-jestem-w-stanie-zakolegowac-sie-z-niebialkowa-inteligencja-wywiad/

Polecamy się na Patronite
https://patronite.pl/humanistyka.dev

#humdev

Aktywny sprzeciw wobec hype'u AI nie powinien prowadzić do dyskredytowania technicznych podstaw działania narzędzi sztucznej inteligencji, którym niektórzy nieostrożnie przypisują większe niż się powinno znaczenie. Dobrym przykładem jest tu reprezentacja wektorowa i modele językowe: zamiast zastanawiać się, czy zabiorą pracę, czy mogą myśleć albo czy mają świadomość, lepiej eksperymentować z wykorzystaniem ich do badań nad przemianami języka.

https://blog.humanistyka.dev/2026/06/relacja-ma-znaczenie-od-firtha-do-wektorowych-reprezentacji-jezyka

"Treści typu deepfake oraz teksty wygenerowane lub zmodyfikowane przez sztuczną inteligencję, rozpowszechniane w sprawach publicznych [published on matters of public interest], muszą być wyraźnie oznaczane" - czytamy na stronach Komisji Europejskiej. Ikony oznaczające status tekstu, video, nagrania czy obrazka mają być wdrażane przez dostarczycieli narzędzi "AI", i to dodatkowo z warstwą zaszytych w tych obiektach metadanych i znaków wodnych (co już się dzieje, przynajmniej w niektórych systemach).

Po co to wszystko? Zgodnie z AI Act (wchodzi w życie 2 sierpnia) instytucje, media, firmy, czyli "podmioty wykorzystujące systemy sztucznej inteligencji, które generują lub przetwarzają treści graficzne, audio lub wideo stanowiące deepfake, lub teksty publikowane w celu informowania opinii publicznej o sprawach leżących w interesie publicznym" muszą czytelnie oznaczać treści maszynowe. Niekoniecznie tymi ikonkami, ale w taki sposób, żeby odbiorcy mogli łatwo rozpoznać status publikowanych materiałów.

Nie jest to wcale awangardowe podejście, raczej równanie do standardów oznaczania (np. CRediT, NIST AI 200-1, GAIDeT) z dobrych czasopism naukowych. W linkach materiały na ten temat.

Przypomnijcie o sprawie i o AI Act waszym ulubionym instytucjom :)

Linki w komentarzu. Polecamy się na Patronite.

Code of Practice on Transparency of AI-Generated Content
https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/code-practice-ai-generated-content

Taksonomia GAIDeT: Jak raportować użycie sztucznej inteligencji w pisaniu
https://blog.humanistyka.dev/2025/09/taksonomia-gaidet-jak-raportowac-uzycie-sztucznej-inteligencji-w-pisaniu

Proponuje się już certyfikaty ludzkiego autorstwa dla wydawnictw i twórców
https://blog.humanistyka.dev/2025/10/proponuje-sie-juz-certyfikaty-ludzkiego-autorstwa-dla-wydawnictw-i-tworcow

SynthID: daje się skutecznie oznaczać i wykrywać teksty generowane maszynowo
https://blog.humanistyka.dev/2025/09/synthid-daje-sie-skutecznie-oznaczac-i-wykrywac-teksty-generowane-maszynowo

Polecamy się na Patronite
https://patronite.pl/humanistyka.dev

#humdev

Luciano Floridi proponuje model tworzenia literatury, w którym składanie słów i zdań zostaje oddane maszynie, a autor przyjmuje rolę projektanta ram narracji i koordynatora wytwarzania tekstu. Choć upowszechnienie takiego podejścia może sprawić, że tradycyjny warsztat literacki stanie się kompetencją elitarną, a kreatywne myślenie oparte na języku znajdzie się w kryzysie, oczekiwać możemy demokratyzacji twórczości i nowych gatunków literackich.

https://blog.humanistyka.dev/2026/06/pisanie-zdystansowane-proza-multiwersum-i-dystans-architekta

Pozytywnego wpływu "AI" w gospodarce specjalnie nie widać, slop zalewa internet, rosną ceny pamięci, a wytwarzane wielkim kosztem coraz większe modele nie są jakoś wyraźnie lepsze od swoich poprzedników. Nikt nie chce mieć centrów danych w swojej okolicy, a poglądy szefów wielkich firm z branży "sztucznej inteligencji" na politykę, kulturę i społeczeństwo oceniane są jako skrajnie upraszczające i solucjonistyczne (stąd właśnie pojęcie "software brain"). Mimo to boomerzy wydają się kochać AI, a LinkedIn wciąż wierzy w pozytywną rewolucję.

Nowy odcinek podkastu już na stronie i na wielu, wielu platformach.

https://blog.humanistyka.dev/2026/06/podkast-ai-backlash-zalamuje-sie-ewangelia-innowacji

ChatGPT i Google AI Overviews korzystają z Wikipedii jako jednego z głównych źródeł wiedzy, Reddit i Wikipedia mogą stać się celem ataków typu WARP (Web Agent Retrieval Poisoning) a ustrukturyzowane opisy z Wikimedia Commons pozwalają na budowanie modeli wykonujących zadania Visual Question Answering (VQA) - na przykład rozpoznawanie zabytków albo potraw kuchni świata. To tematy prac naukowych, opisane w ostatnim zestawieniu z cyklu.

https://blog.humanistyka.dev/2026/05/25-badan-na-25-lecie-wikipedii-cz-v

Koleś wprowadza kategorię "nudy" w temat zbiorów historii mówionej. Jak myślenie z perspektywy "nudy" o historii się kończy, wiemy nie od dziś: koloryzowanymi i ożywianymi zdjęciami, awatarami AI misiów Wojtków, bezbecją "historii bez cenzury", książkami wydawnictwa Bellona.

W historii mówionej to o tyle groźniejsze, że ona się bierze ze spotkania i wysłuchania. Z bardzo osobistej perspektywy, właściwie niepodzielnej. Też z pewnej postawy etycznej i otwartości. Bardzo fajnie podsumowuje to - też przepytywana w omawianym materiale Adriana Kapała, prezeska Polskiego Towarzystwa Historii Mówionej i koordynatorka szkoleń i edukacji w Centrum Archiwistyki Społecznej:

>>„Czasem mam wrażenie, że chcemy popularyzować historię za wszelką cenę”. A zdaniem badaczki nie każdy musi interesować się przeszłością. „Uważam, że nie wszystko musi być dla wszystkich”, podsumowuje.<<

Link w komentarzu. Polecamy się na Patronite.

Czym jest dziś historia mówiona i jak przedstawić ją odbiorcy? Rozmowa z Adrianą Kapałą i Łukaszem Knasieckim
https://mintmagazine.pl/artykuly/czym-jest-dzis-historia-mowiona-i-jak-przedstawic-jak-przedstawic-ja-odbiorcy

Polecamy się na Patronite
https://patronite.pl/humanistyka.dev

#humdev

"Pangram, najlepszy komercyjnie dostępny detektor AI, wykazał, że niektóre z paragrafów [encykliki Magnifica Humanitas - MW] są z prawdopodobieństwem od 40 do 100 proc. napisane z użyciem AI, dla innych takie prawdopodobieństwo wynosi 0 proc."- napisał koleś z bloga "LessWrong".

Autor analizy przekonuje, że testowanie poprzednich encyklik dało wyniki 0 proc., w badanej encyklice "znacznie częściej niż w poprzednich pojawiają się zwroty i znaki interpunkcyjne, które znacznie częściej wykorzystują systemy sztucznej inteligencji".

I dalej:

"W poszczególnych częściach encykliki widać bardzo zróżnicowany stopień wykorzystania sztucznej inteligencji. Sugeruje mi to, że niektórzy kardynałowie korzystali z pomocy sztucznej inteligencji przy tworzeniu tej encykliki, a wielu (w tym prawdopodobnie sam papież Leon) tego nie robiło".

"W encyklice Magnifica Humanitas pauza pojawia się on aż 127 razy, czyli znacznie częściej niż w poprzednich encyklikach".

Jak pisze autor, "każdy pojedynczy dowód [korzystania z AI - MW] można jakoś wyjaśnić, ale moim zdaniem bardzo trudno jest zignorować wszystkie dowody z różnych źródeł, które potwierdzają tę tezę".

Nie ufam tej analizie z trzech powodów. Po pierwsze: Pangram to może "state of the art" w rozpoznawaniu tekstów maszynowych, ale nie jest to narzędzie idealne (na blogu wielokrotnie pisałem o problemach z taką detekcją). Po drugie: wydaje się, że autorzy tej encykliki chcieli bardzo mocno - ze względu na temat i pozycję papieża - zabezpieczyć się przed podejrzeniami o wsparcie maszynowe przy jej pisaniu i po prostu tego nie robili. Po trzecie: osoba, która przygotowała analizę, zestawiała "Magnifica Humanitas" z poprzedniki encyklikami zamiast z innymi tekstami Prevosta.

Wydaje się, że jednym z głównych efektów "AI" jest podważanie jakiegoś fundamentalnego zaufania do tekstów i autorstwa. Jak pisał Doctorow, "AI" jest jak azbest w ścianach. Nie wiadomo, czy kiedykolwiek uda nam się go z kultury usunąć.

https://www.lesswrong.com/posts/wRNJZz2iYrfDaSDdz/claude-author-of-the-humanitas

https://www.theverge.com/ai-artificial-intelligence/937801/pope-leo-xiv-magnifica-humanitas-ai-pangram

#humdev

Nowe nagranie dropnęło

https://blog.humanistyka.dev/2026/05/podkast-olga-tokarczuk-sie-alienuje-a-sam-altman-chce-generowac-literature

Można słuchać w bardzo różnych miejscach:

https://pod.link/aHR0cHM6Ly9hbmNob3IuZm0vcy8xMTJhY2ZhMTgvcG9kY2FzdC9yc3M